تاریخ انتشار خبر: ۷ , فروردین, ۱۳۹۴ | ۲۱:۰۸:۵۰
کد خبر : 21868

معرفی ۱۰۱ مکان زیارتی ، تاریخی و تفریحی در دزفول (قسمت چـهـارم )

    معرفی ۱۰۱ مکان زیارتی ، تاریخی و تفریحی در دزفول (قسمت اول)  معرفی ۱۰۱ مکان زیارتی ، تاریخی و تفریحی در دزفول (قسمت دوم ) معرفی ۱۰۱ مکان زیارتی ، تاریخی و تفریحی در دزفول (قسمت ســـوم )   ۱- یکی از دیدنی های ارزشمند گردشگری شهر دزفول موزه ی مردم شناسی این […]

 

 

معرفی ۱۰۱ مکان زیارتی ، تاریخی و تفریحی در دزفول (قسمت اول)

 معرفی ۱۰۱ مکان زیارتی ، تاریخی و تفریحی در دزفول (قسمت دوم )

معرفی ۱۰۱ مکان زیارتی ، تاریخی و تفریحی در دزفول (قسمت ســـوم )

 

۱-

یکی از دیدنی های ارزشمند گردشگری شهر دزفول موزه ی مردم شناسی این شهر است. حمام تاریخی کرناسیون دزفول (موزه مردم شناسی) به شماره ۸۴۷۷ در ردیف آثار ملی ایران به ثبت رسیده ، و یکی از بناهای معماری دوره قاجاریه دزفول می باشد که در مرکز محله کرناسیون واقع شده است. این بنا با مساحتی حدود ۸۸۰ متر مربع دارای دو بخش زنانه و مردانه هست .

قسمت مردانه آن بازسازی شده و تبدیل به موزه مردم شناسی شده و بخش زنانه به تازگی صنایع دستی زیبای دزفول در آن قرار گرفته و این مجموعه را علاوه بر موزه مردم شناسی به موزه صنایع دستی نیز تبدیل نموده است.

آدرس موزه : دزفول ،جاده ساحلی، خیابان روبروی قصر روناش ، حمام تاریخی کرناسیون ( موزه مردم شناسی دزفول ) .بازدید همه روزه به جز دوشنبه صبح ۹ – ۱۳ و عصر ۱۶ – ۱۹

 

 

۲-

مسجد لب خندق یکی از مساجد تاریخی شهر دزفول است و قدمت آن به سال ۴۱۷ هجری قمری می رسد و جزو قدیمیترین بناهای شهر دزفول به شمار می رود. مسجد لب خندق در کوچه ای ۸ متری در مرکز شهر و به فاصله ۵۰۰ متری از آستانه ی متبرکه ی سبزقبا قرار دارد. برخی از دیوارهای آن با آجرهای لعابدار قدیمی و لاجوردی و فیروزه ای مزین شده اند. بر روی کاشیکاری های مسجد با خط زیبایی بنایی آیاتی از قرآن مجید و نیز نام امام علی(ع) نقش بسته است. این مسجد دارای محرابی قدیمی و دو مناره بسیار زیباست که سابقاً مؤذن از این مناره ها استفاده می نمود. این مسجد به شماره ۲۵۴۷ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است. به دلیل چنین مساجد تاریخی و آثار ارزشمندی،دزفول را می توان شهر مساجد تاریخی نامید.

 

 

۳-

سبک معماری مسجد جامع دزفول به قرن سوم یا چهارم هجری (۹۸۱- ۱۰۶۱ میلادی) خورشیدی تعمیر و مرمت شده است. ایوان شرقی مسجد از بناهای دوره ی صفویه است که به سال ۱۱۱۰ قمری بنا گردید. سر در و گلدسته های این مسجد مربوط به سده ۱۲ هجری قمری است. معماری این بنا از اصول معماری کاخ ایوان و کرخه تقلید شده است.

 

 

 

۴-

مسجد تاریخی میاندره (علی ابن ابیطالب) در محله ای با همین نام در مرکز شهر دزفول و در میان بافت تاریخی شهر واقع شده است. آجرکاری های زیبای مسجد و کاشیکاری های آن همراه قوس ها فضایی معنوی و دلنشینی به آن داده و نمونه ی زیبای معماری اسلامی با هیت معماری تاریخی شهر دزفول است. مسجد میاندره با شماره ۸۳۸۵ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. دزفول شهر مساجد تاریخی است و در محله های مختلف آن مساجد تاریخی ارزشمندی قرار دارند . اگر مسجد جامع دزفول به عنوان قدیمی ترین مسجد شهر دزفول شناخته می شود مسجد علی بن ابیطالب علیه السلام را می توان زیباترین مسجد تاریخی دزفول نامید.

 

 

 

۵-

قلعه مستوفی خان دزفول در میان باغ های سبز و زیبای جنوب شهر دزفول بنای آجری زیبایی خودنمایی می کند . این سازه آجری بقایای قلعه محمد خان مستوفی دزفول است . قلعه تاریخی مستوفی خان در ۸ کیلومتری جنوب شهر دزفول در جاده فرعی و حدود ۳ کیلومتر پایین تر از بقعه محمد بن جعفر واقع شده است . این قلعه تاریخی که به تازگی به عنوان یکی از آثار با قابلیت ثبت ملی معرفی شده با نقش های آجری زیبا که نشان هویت و معماری شهر دزفول می باشند. همچنان با وجود همه ی آسیب های روزگار با شکوه به حیات خود ادامه می دهد. فلعه های تاریخی معمولا یکی از جذاب ترین دیدنی های شهرها هستند و وجود دو قلعه ی تاریخی محمد خان مستوفی و قلعه ی امیر بهمن خان صمصام بر جذابیت دیدنی های دزفول می افزاید.

قلعه محمد خان مستوفی دزفول برای حفظ نیازمند مرمت، احیا و بهسازی و تعریف دسترسی مناسب ورودی است تا با استفاده از ظرفیت این قلعه، بر جذابیت های سفر به شهرستان دزفول افزوده شود. شهرستان دزفول با برنامه ریزی صحیح می تواند یکی از مقاصد مهم گردشگری استان خوزستان باشد و وجود قلعه های تاریخی در این بین نقش مهمی دارد.

 

 

۶-

دژ محمد علی خان (ممد علی خان) یکی از جاذبه های دیدنی و زیبایی است که در شمال شهرستان دزفول قرار دارد. در مورد نام دژ هم به اسم محمد علی خان یا علیمردان خان هم گفته شده در زمان رضا شاه که برنامه سرکوبی خان ها بوده محمد علی خان به این دژ طبیعی که هیچ راه نفوذی نداشته پناه می برد و به همین دلیل به این نام مشهور گشته است. برای رفتن به این دژ و منطقه ی زیبای اطراف آن در جاده ی سردشت بعد از روستای گوروی به سمت جاده فرعی از جاده ی اصلی منحرف شده و بعد از گذشتن از روستای بوالحسن این دژ زیبا خودنمایی می کند

 

 

۷-

در زبان دزفولی به مرغ چند روزه (( بچیله )) می گویند و به مرغ یکی دو ماهه (( بارنه )) می گویند لذا پلا بچیلون به معنی پله های مرغکان کوچک دانه چین است .

محل پلا بچیلون در محدوده بین بندار خراطون و بندار کرناسیون حوالی منازل آقایان پزشکی ؛ عادلیان و طیب زاده که از معاریف محترم آن منطقه اند ؛ قرار دارد و شامل حدود هفتاد پله کوتاه آجری و عریض است ؛ این پله ها مشرف به رودخانه است و امتداد آن هم ؛ بندار بچیلون نام دارد.

در گذشته ساکنین مجاور پله ؛ که یک بافت قدیمی و بومی است ؛ مرغ و خروسان خود را برای دانه چینی در پله ها و کوچه رها می کردند ؛ که کم و بیش هنوز هم ؛ این کار مرسوم است و شاید از این جهت است که این پله ها بنام بچیلون معروف شده است و یا از باب کوچکی و ریز بودن پله ها که توان عبور مرغکان خانگی چند روزه را ممکن می سازد ؛ به این اسم موسوم شده است ؛ در هر حال این پلکان معبر و وسیله مناسبی است برای دسترسی اهالی آن محدوده به رودخانه مفرح و پر برکت دز .

 

 

 

 

 

۸-

آسیاب های آبی , یکی دیگر از آثار ارزشمند تاریخی ، معماری و گردشگری شهرستان دزفول بوده و به شماره ۳۹۸۴ در ردیف آثار ملی به ثبت رسیده اند و آنچه امروز به عنوان آسیاب های آبی شناخته می شود ، مجموعه ای است از سازه های آبی که در گذشته به عنوان بند و آسیاب استفاده می شده است.

 

 

 

۹-

بافت تاریخی دزفول سرشار از دیدنی هاست. گذر تاریخی معزی در وسط بافت تاریخی و کنار خیابان شریعتی و پل جدید این شهر یکی از گذرهایی است که در سال های اخیر احیا شده .این فضای زیبای،از ترکیب آجر و درختان سبز کنار (سدر) ایجاد شده حس دلنشینی را برای عابران فراهم می آورد. وجود رواق ها، ساباط گوشه دزفولی ، بقعه آیت الله معزی ، کف پوش زیبای سنتی ،خانه تاریخی شایگان و منظره ی رود دز و پارک های ساحلی، این گذر محله ی قلعه را، به یکی از زیباترین قسمت های بافت تاریخی دزفول مبدل ساخته است. بافت تاریخی دزفول یکی از جاذبه های گردشگری مهم استان خوزستان و جنوب ایران به شمار می رود.

 

 

 

۱۰-

کوره میلیونی آخرین بازمانده ی کوره های آجرپزی به سبک قدیمی شهر دزفول هست. تا حدود سال های دهه ۱۳۶۰ در اطراف شهر دزفول به خصوص در شمال آن کوره های آجرپزی فعال زیادی وجود داشت و افراد زیادی به کار در این کوره ها و تولید آجر به روش های سنتی مشغول بودند. با پیشرفت صنعت ساختمان و تغییر نحوه تولید آجر و گسترش شهر، کوره های سنتی از رونق افتادند . کوره میلیونی آخرین سری فعالیت و پیشرفت کوره های سنتی دزفول می باشد و تا سال ۱۳۶۸ نیز فعال بوده است. با این همه در ایام جنگ به خاطر مسائل امنیتی فعالیتش کمتر شده بود. با توجه به اینکه دزفول به موزه آجری ایران شهرت دارد و به عنوان آخرین کوره ی سنتی، کوره میلیونی دزفول که ارتفاع بسیار زیادی داشته، به شماره ۷۰۹۹ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. در اطراف این کوره تاریخی که در شمال شهر و نزدیکی خیابان آفرینش واقع است،پارک محله ای سبزی احداث شده و دیدن آن برای علاقمندان به معماری دزفول، خالی از لطف نیست. یکی از ویژگی های آجر دزفول این بود که به دلیل خاک مناسب در آب و هوای مختلف شوره نمی زدند و از مرغوبیت بالایی برخوردار بودند.

 

 

 

۱۱-

مایی از یکی از کوچه های قدیمی شهر دزفول این کوچه در کنار بقعه علی بن یحیی در روبروی پل قدیم دزفول واقع شده است حال و هوای سنتی شهر در قدیم و آجر کاری ها با ترکیب درخت کنار که درخت بومی این منطقه هست آرامش عجیبی به همراه داره

 

 

۱۲-

نمایی از غروب زیبای ساحل رود دز در منطقه کوپیته دزفول این منطقه در شمال شهر دزفول واقع شده و در ساحل رود دز حفره های غار مانندی به نام کت حفر شده که در فصول گرم سال مردم برای گذران اوقات فراغت و تفریح از سراسر استان خوزستان در این منطقه به تفریح می پردازند.

 

 

۱۳-

شوادان؛ شبادان یا شبابیک فضای سر پوشیده ای است که قسمتی از آن در داخل زمین احداث شده باشد؛ فضای زیر زمینی در داخل حیاط که از کف حیاط به هوای آزاد دسترسی دارد. نشیمنی زیر زمینی در زیر ساختمانها و بخش قدیمی شهرهای دزفول و شوشتر، به عمق ۵ تا ۱۲ متر که دسترسی به آن از طریق پله های متعدد امکانپذیر است و با توجه به ویژگی های خاک این شهر، فاقد مصالح بنایی است. حداکثر در مواردی، بخشهایی ازدیواره آن را با گچ می پوشانند واغلب شوادانها تزئیناتی ندارند .از این زیر زمین های عمیق که بسیار خنک است در هنگام گرما و در روز بهره گیری می شود. در ژرفای پایین تر از کف میانسر (نزدیک به یک و نیم متر) اطاقهایی هستند به نام شبستان، این شبستان ها گاهی تمامی سطح زیر طبقه همکف را در بر می گرفت و سقف آن حدود یک متر از سطح حیاط بالا تر بوده و مابقی شبستان در زیر زمین قرار داشت. بدین ترتیب روشنایی و تهویه اتاقهای شبستان از طریق پنجره های بین حیاط و شبستان تامین می شده است. زیر شبستان در ژرفای پایین تر، شوادان ساخته می شود. در تابستان از شوادان برای نشیمن و از شبستان برای انبار بهره گیری می شود. شوادان گاهی دارای دو بخش جدای بیرونی و اندرونی است.بسیاری از این شوادانها شامل اتاق یا اتاق هایی است که حدود ۷-۶ متر پایین تر از سطح حیاط و دارای ارتباطی زیرزمینی با یکدیگر هستند. بدین شکل یک ارتباط همسایگی در زیر زمین شکل می گیرد. این مجموعه پیچ در پیچ ساختمانی، بخش بزرگی از خانه های شهر قدیم را در زیر به هم وصل میکند و در نهایت از طریق شوادانهای خانه های همجوار رودخانه دز، به این رودخانه متصل می شود. اگرچه در معماری دو شهر دزفول و شوشتر بافتهای شهری متراکم و کوچه های کم عرض با هدف ایجاد سایه و کوران به چشم می خورد ولی حفر شوادان به دلیل پایین بودن سطح آبهای زیرزمینی و وجود زمین مناسب، موهبتی بوده که خداوند در اقلیم و زمین این دو شهر ارزانی داشته است. بعضی از این شوادان ها دارای اتاق های بسیار بوده اند و کلیه احتیاجات خانواده در طی تابستان در شوادان فراهم بوده است. برای دسترسی به شوادان، پله هایی از قسمت ایوان، شاه نشین، اتاق ها و یا حیاط به شوادان احداث می شده است. شوادان تا قبل از جنگ به یک فضای متروک و بدون استفاده تبدیل شده بود. ولی در زمان جنگ و حملات هوایی و موشکی عراق به دزفول، بهترین پناهگاه برای شهروندان محسوب می شد. پس از اتمام جنگ و عدم نیاز به شوادانها و متروک شدن مجدد آنها، این فضاهای زیرزمینی تبدیل به محل ارتکاب بعضی از جرائم شهری گردیده و توسط نیروهای پلیس بسیاری از آنها مسدود شده است و تعدادی نیز به صورت انبار مورد استفاده قرار می گیرد.

 

 

 

۱۴-

سنگواره برد کژدم دزفول که بر اساس تحقیقات و آزمایشات محققان ۵۵۰ میلیون سال قدمت داشته و مربوط به دوران اول زمین شناسی است. سنگواره برد کژدم از نوع فسیل با شکل ظاهری شبیه عقرب بوده که دارای طولی حدود ۷۵ تا ۹۵ سانتی متر و ۱۴ جفت بازو به ضحامت هر بازو چهار سانتی متر می باشد. این سنگواره در ارتفاع ۱۲۵۰ متری از سطح دریا در دامنه کوه لنگر در بخش شهیون دزفول کشف شده است. شکل این سنگواره ستون فقراتو قفسه سینه نشان می دهد که سنگواره متعلق به یک مهره دار بزرگ آبزی دوران اول زمین شناسی است. موقعیت این سنگواره در نزدیکی روستای لیوس و فاصله هوایی ۵۰ کیلومتری شهر دزفول در تنگه کول کژدم قرار دارد. در لنگر کوه دره ها و کول های متعدی وجود دارد که در آنها سنگواره های کوچک بسیار مانند حلزون، ستاره دریایی و صدف مشاهده می شود.

 

 

۱۵-

ساباط مجدیان درمحله قلعه ودر امتداد گذر مجدیان ساباطی است تاریخی با۸۰/۱۳ متر طول و۶۰/۳ متر عرض که در سالهای قبل بدلیل تخریب بناهای مجاور وتزلزل بنیانی آن بخش های عمده ای ازآن تخریب وتنها تاق باربر جانب غربی آن باقی مانده بود. اتاق روی ساباط نیز در گذشته فضای زیست بوده ومورد استفاده ساکنین خانه مجاور ساباط بوده است نیز به طورکامل تخریب گردید.سازمان نوسازی وبهسازی شهرداری دزفول درشرایطی که ساباط تاریخی وابنیه مجاورنیز در پیوستگی با آن درمعرض تهدید وتخریب داشت ظرف مدت ۳ ماه اقدام به مرمت جامع ساباط شامل بازسازی بخش های تخریبی وتثبیت بخش های اصیل باقی مانده اثر نمود. مهمترین این اقدامات به شرح ذیل میباشد.بازسازی جرزهای باربر-اجرای مجددپوشش تخریب شده مطابق الگوی قدیمی وبراساس اسناد موجود تصاویر قدیمی وبرداشت های موجودازساباط.

 

 

 

۱۶-

ساباط کاظم لامی یکی از بناهای زیبا و ارزشمند بافت تاریخی دزفول است که در جنوب محدوده بافت و در نزدیکی پل قدیم قرار دارد. همراهی ساباط لامی با آثار با ارزشی چون خانه لامی، خانه یک خلیلو و قرار گیری در حریم درجه یک پل ساسانی دزفول، و ساباط ملاقنبر و همچنین نزدیکی به مسجد تاریخی کجبافان و مزار سربازان گمنام امام زمان عج الله، اهمیت این اثر را نمایان می نماید. همچنین در کنار این ساباط کوچه ی قدیمی قرار دارد که کمترین تغییر را داشته و هنوز حال و هوای قرن ها هویت تاریخی دزفول را در خود جای داده است. ساباط لامی درمحله مشک دوزان قرار داشته و قدمت آن به دوره قاجاریه می رسد. این بنا تاریخ ۱۷ اسفند ۱۳۸۱ به شماره ثبت ۷۸۹۶ درفهرست آثار ملی به ثبت رسیده و تاکنون در سه دوره سال های ۱۳۸۳،۱۳۸۷ و ۱۳۹۱ طی ۳ مرحله توسط سازمان نوسازی و بهسازی شهرداری دزفول مرمت و احیا شده است.

 

 

۱۷-

یکی از جذابیت های بافت تاریخی دزفول، وجود ساباط های مختلف در این بافت است. ساباط که در زبان محلی دزفول سعبات خوانده می شود، در گذشته باعث می شده که پیوستگی بین محلات بیشتر شده، همچنین موجب سایه اندازی، استفاده بهینه از فضاها و امنیت بیشتر معابر می شده است. یکی از ساباط های زیبای شهر دزفول ساباط کتابی است که در نزدیکی بازار قدیم شهر دزفول قرار دارد. این ساباط که قدمت آن به دوره ی قاجاریه می رسد در سال ۱۳۹۳ توسط سازمان نوسازی و بهسازی شهرداری دزفول مرمت شده است

 

 

۱۸-

ساباط کاروان دزفول

بافت قدیم دزفول را گذرهای سرپوشیده ای به نام ساباط به هم تنیده تر و متصل می کند. این گذرها که با معماری زیبای سنتی دزفول ساخته شده اند ساباط نام دارند. ساباط کاروان نیز یکی از این ساباط هاست که در کنار ساباط باقلیون در محله ای با همین نام در بافت قدیم و تاریخی دزفول قرار دارد. این ساباط با شماره ۷۱۰۳ در ردیف آثار ملی ایران در سال ۱۳۸۱ به ثبت رسیده است.

 

 

 

۱۹-

ساباط عزیزی پور یکی از گذرهای تاریخی بافت قدیم دزفول است که در کوچه باربد در محله لوریان واقع شده. این ساباط دارای ارتفاعی حدود ۶٫۳۰ متر و عرض ۲٫۵ متر است که ورودی بنا در جهت شرق و خروجی آن در جهت غرب ساخته شده . ساباط عزیزپور دردوطبقه بنا شده و قدمت آن به دوران قاجاریه می رسد. در اطراف این سازه ارزشمند آثار ثبت ملی نظیر پلا بچیلون، خانه فیروزی و خانه صنیعی در محله لوریان می باشد که این محل را به نمونه ای ارزشمند و بیانگر عظمت و شکوه معماری سنتی بافت قدیم دزفول می باشد. سبک آجرکاری ساباط در طبقه فوقانی دارای آرایه های آجری نفیسی به سبک کلیدی است و دارای کاربری مسکونی می باشد. همچنین این ساباط در مسیر گردشگری بافت تاریخی دزفول قرار دارد.

 

 

 

۲۰-

ساباط سیلانی (سیلونی) یکی از ساباط های ارزشمند بافت تاریخی دزفول می باشد. قدمت این ساباط به دوره قاجاریه می رسد و در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است .این ساباط ازسمت شرق به گذر خراطان و ازغرب به گذر آبشار منتهی می شود .نام این ساباط برگرفته از نام خانه مجاور خود بنام سیلانی(پاکارزاده)ا ست که بهمراه سه ساباط دیگر بانام های آبشار،مقدمیان وعراقی دربهم تنیدگی محدوده مرمتی مقدمیان نقش بسزایی را ایفا می کند.این ساباط در سال ۱۳۸۷ توسط سازمان نوسازی و بهسازی شهرداری دزفول مورد مرمت جامع قرارگرفت.

 

 

 

 

۲۱-

بافت قدیم آجری دزفول را گذرهای سرپوشیده ای به نام ساباط به هم متصل می کند که سال ها هویت معماری بومی این منطقه را در خود دارند . ساباط زرنگار دزفول در نزدیکی خانه شهید عراقی و پله های مقدمیان در بافت قدیم دزفول و در نزدیکی پل دوم دزفول واقع شده است.

 

 

۲۲-

گذر تاریخی باقلیون در دل بافت قدیم دزفول واقع شده است. در این گذر سنتی و زیبا ساباط های کاروان و باقلیون به شکل زیبایی در کوچه بامداد کنار هم قرار گرفته اند. این ساباط ها جزو بناهای ارزشمند بوده و در فهرست ملی ایران به ثبت رسیده اند. بافت قدیم دزفول با وجود آثار زیاد ثبت ملی و معماری ویژه خود جزو معدود بافت های ارزشمند تاریخی کشور به شمار می رود و در سال های اخیر تلاش های زیادی برای احیای آن صورت گرفته است.

 

 

 

۲۳-

در گذشته مهمترین مراکز خدماتی دزفول مجاور محله قلعه قرار داشته است و چنانکه در سفرنامه ها آمده است بازار به صورت میدان بوده است که همه معاملات در آن انجام می گرفته است.

این مراکز خدمات شهری از طرفی مجاور مسجد جامع و از طرف دیگر به دو سرْمیدان ختم می‌شود. بازار در مرتفع ترین شیب شهر بنا شده است و امتداد گذرهای محلات به بازار ختم می شود. مراکز محلات و گذرهای اصلی بازار شهر بر اساس توپوگرافی زمین شکل گرفته اند و حرکت پیاده از طریق گذرها همگی به بازار ختم میشود.

قدیمی ترین بنای موجود در بازار دزفول مقبره شیخ اسماعیل قصری است که وفات او در سال ۵۵۵ هجری شمسی ذکر گردیده است. اما دو دوره های اخیر به طور کامل بازسازی شده است.

چهار راسته موازی، بازار قدیم دزفول را تشکیل می‌دهند، که هریک مخصوص صنف خاصی بوده است؛ ۱- بازار آهنگران ۲- بازار بزازان ۳- بازار خرده فروشان ۴- بازار خراطان

در مجاورت مسجد جامع و در جهت حرکت مشرق به مغرب به طرف دروازه شوشتری چندین کاروانسرای قدیمی وجود داشته است که متأسفانه به جز یکی دو بنای نیمه مخروبه بقیه از بین رفته اند.

انواع صنایع دستی از قبیل خراطی( شامل ساخت شمعدانی و قلیان و …) کپو و کرتله بافی، گلیم بافی، سجاده بافی، ورشو سازی و نمدمالی در بازار قدیم دزفول دیده می شود.

کاروانسرای زیبایی موسوم به کاروانسرای بازار در میان این بازار خودنمایی می کند که حال و هوای داد و ستد در دوران گذشته را تداعی می کند.

بازار قدیم در مرکز شهر دزفول قرار دارد و در حال حاضر نیز به عنوان یکی از مراکز اصلی تجارت شهر فعال است. وجود شغلها و راسته های قدیمی با شکل خاص معماری مغازه ها و فروش برخی صنایع دستی معروف دزفول در این بازار موجب استقبال ویژه گردشگران می شود.

 

 

 

۲۴-

معماری سنتی دزفول به طور حیرت انگیزی با آجر و آرایه های آجری عجین شده است ؛ گویی با صحبت در مورد معماری دزفول ، صرف نظر از آرایه های آجری ، چیز زیادی برای گفتن نداشته باشیم. آرایه های آجری دزفول در عین کثرت طرح ها و شیوه ها با وحدتی تحسین برانگیز هماهنگی کامل خود را در کلیت بنای تاریخی حل کرده اند.

ابعاد آجر در طول زمان از معبد زیگورات تا دوره صفویه به تکامل می رسد و ابعاد آن به تناسب ۱۸٫۵ در ۱۸٫۵ می رسد که در ترکیب قادر است بیش از ۱۵۰ طرح خوون چینی را ایجاد نماید. در صورتی که ابعاد آجر امروزی (برگرفته از آجرهای اروپایی است) که ۲۲ در ۱۰ سانتی متر است توان شکل دادن طرح های زیادی را در نما نخواهد داشت.

آجرکاری خوون چینی به صورت آمود (چیدن یک پوسته آجر بر روی اسکلت و سفت کاری ) در دوره صفویه در دزفول توسعه فراوان و گستردگی پیدا نمود و تا اواخر قاجاریه و پهلوی اول ادامه پیدا کرد.

ویژگی های خاص معماری دزفول :

شهر دزفول دو مشخصه ی بسیار اساسی دارد که بر ارزش معماری آن می افزاید. نخست اینکه شهر در زمان ساسانیان به صورت دژ و برای حفاظت از پل رودخانه دز استوار شد و بنابراین کالبد شهر شدیداً فشرده است و تمام خانه های ناحیه قدیمی شهر بر زمین های کوچکی احداث شده اند. بدینسان موجب آن شده که معماری دزفول به خاطر تبعیت از شرایطی خاص آن چنان ارزش مطالعه بیابد که در معماری امروز نیز مورد توجه واقع شود . دوم اینکه دزفول از معدود شهرهای ایران است که در معماری آن آجر پخته به وفور به کار رفته است و گذشته از آنکه دیرپایی آن را باعث شده، اصالت و وقار خاصی نیز به آن بخشیده است. (متآسفانه ویرانی های ناشی از بمباران های هوایی چنان صدمه ای بر پیکر این شهر باستانی زده است . بنابراین پیش از آنکه ناحیه کهنسال شهر کاملاً در هم فرو ریزد و جایش را به معماری تازه دهد، جا دارد از معماری دزفول به تفصیل سخن گفته شود).

در حقیقت کوچه های شهر دزفول جابجا مزین به دیوارهایی با آجرکاری و طاق نماهای بسیار کار شده اند و از توجه مردم هنرمند شهر، به زیبایی کوچه و میدان حکایت دارند. توجه به نماهای خیابان و کوچه از عمده مطالبی است که در معماری جدید به فراموشی سپرده شد ، در معماری مدرن غرب و سبک جهانی منشعب از آن خیابان به عنوان یکی از مکان های معمارانه در نظر گرفته نمی شد بلکه صرفاً محلی برای تردد اتومبیل ها بود و جای زیادی را برای پیاده روها باقی نمی گذارد. حال آنکه در معماری سده ۱۹ اروپا خیابان به عنوان یک گردشگاه و میدان ها به عنوان نقطه های عطف و پیاده رو ها به مثابه محل تجمع و خرید مردم طراحی می شد. معماری شهر دزفول نیز گویی چنین هدفی را دنبال می کرده است. کوچه پس کوچه های شهر همچون دیوارهای درون یک حیاط پر از آجرکاری و نقش های شگفت انگیز است و گردش گوشه های کوچه جابجا به آجرکاری هنرمندانه ای مزین است. این مجموعه پر از نقش و نگار را معمولاً جان پناه انتهایی دیوار ها که به صورت شبکه ای آجری یا گلی است به هم می پیوندد و پشت بام و مهتابی را به صورت مکانی بسته در می آورد و در کل این شبکه ها سیمای شهر دزفول را می سازند و در ترکیب با هم مجموعه ی موزونی را پدید می آورند.

 

 

 

 

۲۵-

در حیاط کوچک خانه نقوش زیبای خوون چینی دیده می شود و فضاهای بیرونی و اندرونی خانه در طبقات ساخته شده اند. به شکلی که طبقه همکف اندرونی و بیرونی در طبقه اول ساختمان بوده است. این خانه ی زیبا به شماره ۱۴۷۱۹ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.قدمت اولیه بنا با توجه به نوع ساخت به دوره ی قاجاریه می رسد که تا اوایل دوره ی پهلوی تغییراتی در آن اعمال شده است.

 

 

۲۶-

یکی از ویژگی های برجسته دزفول معماری بافت قدیم این شهر هست که در این بافت بیش از یکصد اثر به ثبت ملی رسیده است. به دلیل وقوع جنگ و تغییرات در نحوه ساخت وساز و زندگی پرشتاب امروز چند دهه ای بود که کمتر در خانه های جدید دزفول از این معماری غنی استفاده می شد.

با این همه با معرفی ارزش های هویت سنتی معماری دزفول، به تازگی در بعضی خانه ها در بافت جدید شهر با الهام گرفتن از گذشته خانه های زیبایی ساخته شده است.

یکی از این ساخته های جدید خانه کریمی است که در خیابان عدل در سال ۱۳۹۰ ساخته است.

استفاده از طرح های خوون چینی ، قوس ها ، درب چوبی و کف سازی آجری فضای ویژه ای را به نمایش گذاشته که هر صاحب ذوقی را به تحسین وا می دارد و می تواند الگوی مناسبی برای حفظ هویت سنتی و اصیل شهر دزفول باشد.

 

 

۲۷-

خانه در محله میان دره دزفول که قدمت آن به ۲۰۰ سال می‌رسد.که به شماره ۷۹۲۲ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده و متعلق به خاندان قلمبر و قلمبر دزفولی است.این خانه که به چهار بخش تقسیم می‌شود.دارای ۴ راهروی بزرگ است .کف پوش این خانه از سنگ مرمر است.و همچنین سقف‌های آن با شیشه‌های رنگی تزئین شده است.این خانه هم اکنون جز میراث فرهنگی ایران است.

این خانه که از آثار دوران قاجاریه است در تاریخ ۵ بهمن ماه ۱۳۷۸ به عنوان اثر ملی ثبت گردید.

 

 

۲۸-

منزل قدیمی نیل ساز مربوط به دوره پهلوی اول است و در دزفول، محله مسجد، خیابان آیت‌الله طالقانی واقع شده و این اثر در تاریخ ۵ بهمن ۱۳۷۸ با شمارهٔ ثبت ۲۵۶۴ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

 

 

 

 

۲۹-

خانه تاریخی مهدوی در قلب بافت قدیم و تاریخی شهر دزفول که در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است در مرکز محله شاهرکن الدین که محله نمونه گردشگری بافت قدیم دزفول است واقع شده است. نقوش زیبای آجری قوس ها ، طاق ها و معماری خاص آجری دزفول این شهر تاریخی را لقب شهر آجر داده است.

 

 

۳۰-

خانه فیروزی یکی از خانه های تاریخی محله لوریان بافت قدیم شهر دزفول بوده که قدمت آن به دوره ی قاجار می رسد. می توان گفت خانه فیروزی در بلندترین نقطه ی بافت تاریخی مشرف به رودخانه دز قرار دارد. این خانه در سال های اخیر بخش هایی از آن توسط سازمان نوسازی شهرداری مرمت شده است. یکی از ویژگی های ممتاز این خانه تنوع آجر کاری های آن می باشد که بیش از ۲۵ نوع آجرکاری در تزئینات نمای آن به کار رفته است. ین خانه دردوطبقه که هرکدام نیز از حجره های متعددی تشکیل شده است ساخته شده و یکی از بناهای بسیار ارزشمتد است. قرار گیری این خانه در نزدیکی آثاری چون ساباط عزیزیز پور و پلا بچیلون و دست نخورده بودن بافت شهرسازی منطقه به آن جایگاه ویژه ای داده است. این اثر در تاریخ ۱۷ اسفند ۱۳۸۱ با شمارهٔ ثبت ۷۹۱۹ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

 

 

 

۳۱-

خانه سیدصدر یکی از خانه‌های تاریخی بافت قدیم دزفول بوده و قدمت آن به اواسط دوره قاجاریه می رسد . این خانه زیبا با معماری سنتی واقع در محله کتکتان بافت تاریخی دزفول واقع شده و با داشتن طرح و نمای آجری زیبا، به شیوه تک ایوانی ساخته شده است. خانه سید صدر به دلیل ارزش های تاریخی و معماری به شماره ۲۰۱۳۶ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده و در مالکیت شخصی خاندان آقا سید شمس الدین می باشد. خانه سید صدر به تازگی با همت ایشان برای بازدید عموم بازسازی و بهسازی شده است. این خانه با وجود گذشت سالیان زیاد از احداث آن فضای تاریخی خود را کاملا حفظ کرده و دارای شبستان، شوادان و اتاق های با کاربری های متفاوت است. حوض زیبای خانه بر روی ایوان ساخته شده و بر صفای آن افزوده است. این خانه زیبا در خیابان امام خمینی شمالی، کوچه شهدا، محله کتکتان نرسیده به کوچه خیمه، پ ۷ واقع شده است.

خانه ی سید صدر نمونه ی بسیار زیبایی از همت مردم اصیل دزفول برای حفاظت از تاریخ و معماری غنی شهر دزفول می باشد که با وجود اینکه در آن سکونت ندارند، اما برای حفظ فرهنگ زادگاه خود، آن را احیا نموده اند. در خانه های تاریخی دزفول، بسیاری از اصول خانه های پایدار رعایت شده است. این بافت یکی از ارزشمندترین بافت های ایرانی است که ظرفیت های بالایی برای رونق گردشگری استان خوزستان را داراست.

 

محله ی کتکتان بین محله های ساکیان و کرناسیان در بافت تاریخی دزفول واقع شده است

 

 

 

۳۲-

خانه تاریخی سوزنگر دزفول – یکی از جاذبه های گردشگری شهر دزفول می باشد . این خانه با هویت معماری دزفول ، زینت بخش بافت قدیم شهر دزفول است. آجر کاری اختصاصی دزفول ( خوون چینی در این خانه به وفور به کار گرفته شده که نشان دهنده ذوق سرشار معماران دزفولی بوده است.

 

 

۳۳-

خانه تاریخی خلج قصاب یکی از خانه های محله قدیمی قلعه دزفول است که در نزدیکی بازار قدیم قرار دارد. این خانه به شماره ۷۵۸۹ در ردیف آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. آجرکاری خانه خلج قصاب و طرح های خوون چینی ، شکوه خاصی به آن داده است.

 

 

۳۴-

بافت قدیم دزفول را خانه ها و بناهایی آجری تشکیل می دهد که صرفنظر از شکل و اندازه از هویتی خاص تبعیت می کنند. هویتی آجری با نوع معماری خاص منطقه دزفول ، شهری با زبان آجری . خانه تاریخی تیزنو به شماره ۲۵۷۳ در ردیف آثار ملى ایران به ثبت رسیده و یکی از بزرگترین و زیباترین خانه های محله قلعه است که در ضلع شرقی میدان اصلی این محله واقع شده است. پیکره اصلی خانه متعلق به دوره صفویه است که تغییراتی در دوره قاجار و اوایل پهلوی به خود دیده است. در حال حاضر دفتر نمایندگی کمیسیون ملی یونسکو در ایران در این خانه مشغول فعالیت می باشد و یکی از جاذبه های تاریخی ارزشمند شمال استان خوزستان و جزو بناهای اصیل معماری ایرانی به شمار می رود.

 

 

 

۳۵-

حمام شاهرکن الدین دزفول یکی از بناهای تاریخی دوره صفوی می باشد و در مرکز محله ای با همین نام و در میان مجموعه ای فرهنگی – تاریخی شامل مسجد، مدرسه علمیه و بقعه شاهرکن الدین، واقع است. نمای کلیه قسمت های این بنا آجری بوده و در پوشش ها از طاق و گنبدهای رفیع و زیبا استفاده گردیده است. این بنا در سال های اخیر توسط سازمان میراث فرهنگی مرمت گردیده است و در حال حاضر به عنوان کتابخانه عمومی مورد بهره برداری قرار گرفته است و به عنوان یکی از جاذبه های ارزشمند تاریخی شهر دزفول محسوب می شود و به شماره ۸۳۷۹ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

 

 

 

 

۳۶-

قدیمی ترین پل جهان در دزفول با گذشت بیش از ۱۰ قرن از ساخت آن همچنان سالم و با دوام محل تردد عابرین و خودروهای سواری است.

این پل در سال ۲۶۰ میلادی به دستور شاپور اول ساسانی توسط ۷۰ هزار اسیر رومی دربند ایرانیان احداث شد و در حالی که بیش از ۱۰ قرن از عمر آن می گذرد به عنوان باستانی ترین پل جهان اکنون نیز محل تردد خودروهای سواری دزفول و اندیمشک است. این پل دارای ۱۴ دهانه است و آب رودخانه دز از زیر آن عبور می کند.

پل مزبور از سنگ ساروج و آهک بنا شده و در دوران حکومت عضدالدوله دیلمی، صفویان و پهلوی چندین بار بازسازی شده اما پایه های پل حکایت از دوران ساسانی دارد.

به گفته مورخان این پل یک اثر منحصر بفرد تاریخی است که تاکنون توانسته تا این زمان دوام بیاورد.

این پل که در مرکز شهر دزفول قرار دارد شرق و غرب شهر را به هم متصل کرده و راه عبور و مرور شهرهای اندیمشک، شوشتر و دزفول را به هم پیوند داده است

غروب در کنار قدیمی ترین پل استوار جهان

غروب در کنار قدیمی ترین پل تاریخی استوار جهان لذتی شگفت انگیز دارد. پل تاریخی دزفول در زمان ساسانیان به دستور شاپور اول ساسانی پس از غلبه بر سپاه روم ساخته شد و یکی از ارزشمندترین آثار تاریخی ایرانی است . این پل در سال ۲۶۳ میلادی بر روی رود دز ساخته شده و قلعه ای برای حفاظت از این پل استراتژیکی ساخته شد. پل ساسانی دزفول به شماره ۸۴ در ردیف آثار ملی در سال ۱۳۱۰ به ثبت رسیده است..

 

 

 

 

 

گرد آورنده : خانم آذرشین

 

اشتراک مطلب با :
  1. روناش را دوست دارم Iran (ISLAMIC Republic Of) Unknow Browser Unknow Os گفت:

    سلام
    سال نو مبارک
    ممنون میشم از بافت جدید شهر دزفول هم تصویر بگذارید

  2. حسن پور Iran (ISLAMIC Republic Of) Unknow Browser Unknow Os گفت:

    سلام ضمنخسته نباشید و سپاس از تلاش و صبر و حوصله فراوان در تدوین این مجموعه جالب ،چند نکته اجمالی را بیان می دارد:۱- بهتر است برای ذکر نام مکان ها از گویش محلی دزفولی همراه نام فارسی آنها استفاده شود مانند :سعبات -کرنوسیون – شوودون و….۲- از چهار راسته موازی در بازار قدیم ، راسته خراطان خذف و راسته شیرینی پزان افزوده شود . پیشه وران خراط محله ای منسوب به محله حراطان را داشته اند که از سرمیدان بزررگ تا میدان باروت کوبان امتداد داشته است .۳-گلیم از گذشته تا کنون در دزفول بافته نمیشده است .شاید آنچه را به اشتباه گلیم نامیده اید احرامی (سجاده )بوده است .موفق باشید

  3. سلام، سال نو مبارک
    بسیار عالی بود
    با افتخار لینک شدید